Anna-Slaczka-is-de-dansende-Shiva_header
interview-heritage

Anna Ślączka en de dansende Shiva

Het favoriete Indiase kunstobject van conservator Anna Ślączka is de dansende Shiva: “Deze grote, dansende Shiva die wij tentoonstellen in het Rijksmuseum is buiten India één van de beste. Nee, de beste.”

Topstuk uit de Rijksmuseum collectie

Anna Ślączka en de dansende Shiva

Het favoriete Indiase kunstobject van conservator Anna Ślączka is de dansende Shiva: “Deze grote, dansende Shiva die wij tentoonstellen in het Rijksmuseum is buiten India één van de beste. Nee, de beste.”
tekst: Pauline Bijster, foto’s: Najib Nafid

 

Rijksmuseum,-Shiva-(5)Op haar twintigste reisde Anna Ślączka door India en werd zo gegrepen door het land, door de cultuur, de kunst, de taal, de verscheidenheid, dat ze haar studie Psychologie verruilde voor een studie Indiase Taal en Cultuur. India bleef haar fascineren, tot nu toe. Als conservator Zuid-Aziatische kunst van het Rijksmuseum vertelt ze over haar favoriete Indiase kunstobject uit de collectie. Het is de grote, dansende Shiva (Nataraja), uit Tamil Nadu (Zuid-India), uit de twaalfde eeuw. Centraal staat het opgesteld in de bovenzaal van het Aziatisch Paviljoen.

“Dit is het topstuk van onze collectie, een bijzonder mooi en massief gegoten bronzen beeld. Bij het gieten van zo’n groot beeld – ongeveer 300 kilo – kunnen gemakkelijk scheuren ontstaan. Maar deze is helemaal perfect. Het is één van de grootste dansende Shiva’s die bekend is uit de zogenaamde Chola-periode, die duurde van de negende tot de dertiende eeuw. Het kunstobject is geen eigendom van het Rijksmuseum maar in bruikleen. De Vereniging van Vrienden der Aziatische Kunst is eigenaar. Deze vereniging werd in 1918 opgericht door welgestelde mensen met interesse en liefde voor kunst uit het Oosten. In 1935 kochten zij deze Shiva aan.

Shiva is één van de belangrijkste hindoegoden, in Tamil Nadu zijn honderden tempels aan hem gewijd. Omdat het hindoeïsme geen stichter kent, en geen één officieel boek dat de theologie uitlegt, bestaan er veel verschillende verhalen over de betekenis. Mensen kunnen als het ware kiezen wat ze willen geloven. Je kunt zeggen: er zijn veel hindoegoden en ze zijn allemaal verschillend. Of: er is één god en hij manifesteert zich op verschillende manieren.

In ieder geval is Shiva een belangrijke entiteit. Hij kan ook verschillende vormen aannemen, één ervan is deze dansende, de ‘koning van de dansers’. De meest bekende interpretatie van de dans van Shiva met de drum en de vlam is dat hij zowel de creatie als de vernietiging van de wereld symboliseert. Hij danst op een klein dwergachtig figuurtje, volgens het verhaal staat de dwerg voor de onwetendheid.

“Het beeld is, net als de religie zelf, niet statisch”

In de tiende eeuw kon de dansende Shiva ook een koning op het slagveld symboliseren die zijn vijand vertrapt. Er zijn andere interpretaties, die luiden dat Shiva de god van de dood – het dwergje – verslaat. Of zelfs dat het dwergje oorspronkelijk slechts steunpilaar was. De betekenis van het beeld is, net als de religie zelf, niet statisch.

Maar eigenlijk behoeft het beeld geen groot theologisch verhaal. Wanneer je het Aziatisch Paviljoen binnenloopt, ben je vooral onder de indruk van de schoonheid. Natuurlijk is het interessant om te weten wie Shiva is, minstens zo interessant is het om ernaar te kijken als kunstwerk. Toen de Vereniging van Vrienden der Aziatische Kunst het aankocht tachtig jaar geleden, waren zij ook meer dan andere mensen in die tijd geïnteresseerd in de esthetische kwaliteit van kunstwerken uit Azië, niet zozeer in hun antropologische betekenis. De kunstwerken uit het Aziatisch Paviljoen in het Rijksmuseum zijn vooral afkomstig uit China, Japan, Indonesië en India. Ondanks dat de Indiase collectie niet de grootste is, zijn de objecten die we tonen allemaal van hoge kwaliteit.

India heeft een vrij ontwikkelde kunstgeschiedenis, vergelijkbaar met de Westerse kunstgeschiedenis. Er bestaan oude Sanskrietteksten waarin staat uitgelegd waaraan kunstwerken moeten voldoen, bijvoorbeeld wat ideale proporties zijn. India had, en heeft, haar eigen kunsthistorisch denken. Het schoonheidsideaal verschilt wel iets. Vergeleken bijvoorbeeld met antieke Griekse en Romeinse beelden is Shiva niet echt gespierd. Dat was in India niet in de mode. Shiva is een mannelijke god, maar veel bezoekers die hier binnenlopen, zeggen: ‘Oh wat een mooie vrouw!’. Een sierlijk lichaam was nu eenmaal het ideaal in de Indiase kunst uit die tijd.”

Binnenkort verschijnt in de serie Meesterwerken van het Rijksmuseum een boek van Anna Ślączka over de dansende Shiva.

Rijksmuseum,-Shiva-(10)

Related

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *