film reviews

Devdas (1955) versus Dev.D (2009)

devd
Twee verfilmingen van de klassieke Indiase roman

Kaj Van Zoelen, 18 juli 2015, Salon Indien

Devdas is een Bengaalse roman uit 1917 van Sarat Chandra Chattopadhyay, die sindsdien een klassieke status heeft gekregen. Niet in de laatste plaats dankzij de vele verfilmingen door de jaren heen. Het tragische verhaal van Devdas en de twee vrouwen in zijn leven, Parvati en Chandramukhi, werd minstens zestien maal verfilmd, in meer dan acht talen. Regisseur P.C. Barua maakte in 1935, 1936 en 1937 al beroemde versies in drie verschillende talen, maar helaas is daar nu in het westen zo goed als niet aan te komen. Wel te vinden zijn bewerkingen in Hindi van Bimal Roy uit 1955 en van Anurag Kashyap uit 2009. Er is ook een beroemde versie van Sanjay Leela Bhansali uit 2002, maar zowel de dvd als de blu-ray daarvan zijn helaas van ondermaatse kwaliteit.

Devdas is een tragisch liefdesverhaal over de rijke Devdas, die in een klein dorp opgroeit met buurmeisje Parvati. Zij is van lagere komaf, en dus mogen zij als ze volwassen worden niet met elkaar trouwen. Parvati stelt voor om samen te vluchten, maar Devdas houdt vast aan zijn vaders gebod en wijst haar af. Zij wordt aan een oudere, rijke man uitgehuwelijkt, en hij verliest zich vanwege zijn liefdesverdriet in drank en het nachtleven van Calcutta, waar hij de prostituee Chandramukhi ontmoet. Zij valt voor het tragische geval dat Devdas nu geworden is, ondanks dat hij ook haar afwijst totdat het te laat is. Beide keren wijst hij de liefde van een vrouw die goed voor hem is af, ondanks dat zij beiden gelukkig met elkaar zouden zijn.

devdas-1956-vyjayanthimala

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Devdas (1955)
De motivaties van Devdas, Parvati en Chandramukhi zorgen al honderd jaar voor discussie, en elke adaptatie heeft weer zijn eigen interpretatie. Wordt Devdas puur gedreven door de sociale normen van Bengalen in die tijd, of ligt het toch meer aan zijn eigen zwakke karakter – waardoor hij zich ook dood drinkt? En waarom valt Chandramukhi zo voor hem? Omdat hij de enige man is die haar afwijst? Chattopadhyays boek blijft moeilijk op dat gebied, juist door (te) veel open te laten. Bimal Roy probeert dat in te vullen, maar dat werkt niet op alle vlakken. Devdas blijft een egoïstische klootzak die nooit helemaal overtuigt als tragische held, ook al worden hij en Parvati in een lied van reizende muzikanten met de goden Krishna en Radha vergeleken. Dat zij hem als kind zijn boze buien vergeeft is nog te begrijpen, maar dat hij haar als volwassene een litteken geeft als permanente, fysieke herinnering aan hem, is moeilijker om te slikken.

Het zijn de vrouwen die ontroeren, niet Devdas met zijn zelfhaat en narcisme. Wat deels te danken is aan actrices Suchitra Sen als Parvati en Vyjayanthimala als Chandramukhi. De pijn van Devdas raakt mij niet, maar de pijn die zij door hem voelen wel. Het mooie contrastrijke zwart-wit camerawerk helpt daarbij. De soms lyrische beelden van voormalig cinematograaf Bimal Roy versterken de epische en tragische aspecten van het verhaal. Dat de film ondanks de problematische protagonist toch dramatisch werkt, is naast de actrices en de visuele kwaliteit te danken aan de prachtige muziek van S.D. Burman, misschien wel de grootste Indiase filmcomponist van de jaren vijftig, bijgestaan door bijna alle grote Hindi filmzangers van die tijd: Lata Mangeshkar, haar zus Asha Bhosle, Mohammed Rafi en Geeta Dutt. De door hen ingezongen liedjes (tien in totaal) zijn steevast de hoogtepunten van Devdas, waarmee de gevoelens van de personages toch nog tot poëzie verheven worden.
dev-d

 

Dev.D (2009)
In deze eigenzinnige versie van Anurag Kashyap is Devdas, nu Dev geheten, gelukkig een beter te begrijpen personage. Hij blijft grotendeels een klootzak, maar zijn frustratie, depressie en drankmisbruik zijn overtuigender en leidden nu tenminste tot een nieuwe, sympathiekere ontwikkeling. Dev.D is een moderne bewerking van Chattopadhyays Devdas. Het is te horen aan de liedjes, met rock-, techno- en hiphop-invloeden, die heel hip non-diëgetisch zijn of optredens van muzikanten (net zoals in andere films van Kashyap). Het is te zien aan de hedendaagse, stedelijke setting in Delhi en zelfs het platteland van Punjab. Het is te merken aan het scala aan drugs die Dev naast drank misbruikt en de naakte selfie waar hij Parvati (hier alleen bij haar bijnaam Paro genoemd) om vraagt. Tegelijk spelen oude noties over kaste en sociale status nog steeds een grote rol in het verhaal en de motivaties van de personages.


Daarnaast zijn de vrouwelijke personages minder emotioneel afhankelijk van Dev, en slikken ze veel minder van hem. Nadat Dev Paro afwijst en zij elkaar later weer zien, neemt ze wraak door hem te verleiden en dan alsnog af te wijzen, net zoals hij eerder bij haar deed. Chanda belandt ondertussen op een heel moderne wijze in de prostitutie: toen ze zeventien was, verscheen er een (door haar volwassen vriendje op een telefoon opgenomen) seksvideo op het internet, wat een nationale schande werd. Chanda kiest haar pseudoniem als prostituee na het kijken van deze dansscène met Chandramukhi uit Devdas (2002). Devs houding tegenover haar verleden en beroep zijn ook verfrissend modern, en in het loslaten van die net genoemde oude noties schuilt hoop voor hem. Als adaptatie is Dev.D daardoor minder problematisch en makkelijker te genieten. Niet in de laatste plaats dankzij de muziek en het fantastische kleurgebruik van Kashyap, die dat zelfs in zijn meesterwerk Gangs of Wasseypur (2012) niet evenaarde.

 

 

 

 

 

Related

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *