FilmIndia Blog

India gecensureerd

many-headed-cinema-of-india-iii

Tekst: Charla Manohar

Kan je het je voorstellen dat de zoenscènes uit de James Bond-film Spectre worden verwijderd, omdat deze als ongepast worden beschouwd? In Nederland is het misschien ondenkbaar, maar in India is een dergelijke ingreep de normaalste zaak van de wereld.

In Nederland kennen we de Kijkwijzer, waarmee wordt aangeduid voor welke leeftijdscategorie een bepaald televisieprogramma of een bepaalde film geschikt is bevonden. In India beslist de Centrale Raad voor Filmcertificatie hierover, ook wel ‘censor board’ genoemd.

“Wordt het verzoek afgewezen, dan moet de filmmaker scènes verwijderen”

Makers dienen hun film in bij de Centrale Raad met het verzoek om een bepaalde certificering, en vervolgens beslissen de leden voor welke doelgroep en leeftijdscategorie een film geschikt is. Na goedkeuring ontvangen de makers een certificaat, dat aan het begin van de film vertoond wordt. Wordt het verzoek afgewezen, dan moet de filmmaker scènes verwijderen of een andere certificering accepteren.

De certificering
Hoe werkt dat in de praktijk? Films worden onderverdeeld in vier categorieën, die worden weergegeven met de volgende letters:

U
Films met een U-certificering zijn bedoeld voor de hele familie. Deze films bevatten universele thema’s en genre-elementen als onderwijs, familie, romantiek en een beetje actie. De film mag milde seksuele scènes bevatten, zoals knuffelen en een zoen op de wang. Een voorbeeld van zo’n U-film is de Bollywood sciencefiction-productie Krrish (2006, Rakesh Roshan).

U/A
Films met een U/A certificering bevatten meer volwassen thema’s. Deze films zijn tevens geschikt bevonden voor kinderen jonger dan twaalf, maar dan wel onder toezicht van een volwassene. Films in deze categorie bevatten geweld, milde seksuele scènes, angstaanjagende scènes en matig grof taalgebruik.
Veel filmmakers streven ernaar om dit certificaat te ontvangen, want hiermee bereik je een zo groot mogelijk publiek.

“Filmmakers streven ernaar om dit certificaat te ontvangen, want hiermee bereik je een zo groot mogelijk publiek”

De recente Bollywood-film Fan (2016, Maneesh Sharma) is een goed voorbeeld van een U/A-film. Deze psychologische thriller bevat veel actiescènes, maar ook enkele suggestieve seksuele scènes. Die zijn echter zeer mild uitgewerkt.

In 2012 kreeg de Bollywood-film Agneepath (regie: Karan Malhotra) een U/A certificaat, maar de meningen waren sterk verdeeld of dat terecht was. In Agneepath wordt een man opgehangen, en er komen ook gewelddadige vechtscènes in voor, waarin mensen bloedend op de grond eindigden. Deze scènes zouden volgens sommigen een negatief effect hebben op het brein van een kind. De Centrale Raad zag er echter geen enkel probleem in.

A
Films met een A-certificering zijn enkel en alleen bestemd voor volwassenen. Deze films bevatten sterk gewelddadige scenes en grof taalgebruik, en behandelen controversiële en volwassen thema’s die ongeschikt zijn voor jonge kijkers. Dergelijke films worden voor de televisiepremière vaak opnieuw gecertificeerd.

Udta Punjab (2016, Abhishek Chaubey) is een uitstekend voorbeeld van zo’n film. Deze heftige film, die drugsgebruik in de staat Punjab aan de kaak stelt, ontving een A-certificaat. De makers verzetten zich daartegen. De Centrale Raad dwong de producenten vervolgens om maar liefst negentachtig cuts in de film te maken.

Dit ging coproducent  Anurag Kashyap te ver. Hij was furieus, en besloot de uitspraak in de rechtszaal aan te vechten. De rechtbank stelde hem in het gelijk. Kashyap: ‘Het is de taak van de Centrale Raad om de films te certificeren, en te beoordelen of deze geschikt zijn bevonden. Het staat niet in hun takenpakket om een film te censureren of de makers te dwingen tot het knippen van scènes. Laat het publiek maar oordelen.’

S
Films met een S-certificering zijn niet bestemd voor de bioscoopbezoeker. Deze films zijn gemaakt voor specifieke doelgroepen, zoals artsen en wetenschappers. Meestal worden ze vertoond op congressen of wetenschappelijke bijeenkomsten. De Centrale Raad stelt vast of de films geen belastend materiaal bevatten met betrekking tot politieke kwesties of wet- en regelgeving.

Gebonden door ongeschreven regels
India kent een rijke cultuur, gevormd door en gebaseerd op eeuwenoude tradities. Vanuit die tradities is de Indiase overheid, in vergelijking met die van Westerse landen, zeer streng in het bepalen van wat een publiek wel en niet mag zien. Zijn die culturele restricties een vloek of een zegen? Het is maar net hoe je het bekijkt.

“Jongeren in India praten onderling openlijk over seks, homoseksualiteit, drugsgebruik en alcoholisme”

Bij de jonge en moderne Indiër zijn de normen en waarden geworteld in India, maar tegelijkertijd werpt zij als wereldburger een blik op het Westen. Zij streeft ernaar om de Westerse cultuur te integreren in haar leven, zonder daarbij de Indiase cultuur te verliezen.

Jongeren in India hebben toegang tot internet, Apple TV en vele andere digitale kanalen die hen toegang bieden tot de Westerse wereld en denkwijze. Zij praten onderling openlijk over onderwerpen als seks, homoseksualiteit, drugsgebruik en alcoholisme. Hierdoor treedt een verschuiving in de cultuur op, waar filmmakers gretig op inspelen.

India heeft een gesloten cultuur, en films kunnen gevoelige maatschappelijke onderwerpen zo presenteren dat het publiek meer inzicht krijgt. Op deze wijze worden diepgang en entertainment gecombineerd. Regisseurs, producenten en acteurs streven ernaar om een mooie film te maken die publiek trekt, maar die ook inhoudelijk aanspreekt. Het is niet altijd even makkelijk om hier een balans in te vinden. En als die balans wel bereikt is, dan is het nog maar de vraag of je film door de certificering komt.

“Filmmakers worden gedwongen om de werkelijkheid zoveel mogelijk buiten beeld te houden”

Zowel de filmmakers als de Indiase autoriteiten streven ernaar om een film te vertonen aan een zo groot mogelijk publiek, maar de discussies over de certificering branden steevast weer los wanneer producenten worden verzocht om in hun film te knippen. Anurag Kashyap is één van vele filmmakers die hun frustratie hierover hebben geuit, omdat zij worden gedwongen om de werkelijkheid zoveel mogelijk buiten beeld te houden. Als je de werkelijkheid in beeld wil brengen, moet die wel mooi worden aangekleed.

Filmmaker Hansal Mehta was woedend toen zijn film Aligarh (2016) een A-certificaat kreeg. Zijn film, die het taboe van homofobie aan de kaak stelt, werd gecensureerd. ‘De film gaat over eenzaamheid, relaties en homofobie in de samenleving. Met deze beslissing laat de Centrale Raad zien zelf homofoob te zijn.’ Toen de trailer van Aligarh voor het eerst werd vertoond, stelde hoofdrolspeler Manoj Bajpaj dat het censureren van films moet stoppen.

Het keuren van films blijft een lastige kwestie. Eén van de grootste problemen waar jonge filmmakers tegenaan lopen is dat het grootste deel van de Centrale Raad bestaat uit oudere heren, die zich vasthouden aan gedateerde regels. Tijden veranderen, en de maatschappij verandert mee. Oude tradities krijgen een nieuwe invulling. De oudere generatie blijft zich echter vastklampen aan de oude cultuur met haar eigen, ongeschreven regels. Begrip voor de veranderende wereld lijkt er niet te zijn.

Veel Indiase filmmakers voelen zich hierdoor beperkt in hun vrijheid om taboeonderwerpen aan te kaarten in hun films. Op deze wijze worden moderne problemen verdoezeld en blijven ze onbespreekbaar. De Centrale Raad van Filmcertificatie is nodig toe aan een reorganisatie, waarbij ook de jongere generatie wordt vertegenwoordigd. Dit zorgt voor meer balans in het aanbod, en speelt beter in op de maatschappelijke ontwikkelingen en de veranderende smaak binnen India.

Op lange termijn zorgt het probleem van de verouderde Centrale Raad er namelijk voor dat filmmakers hun creativiteit niet kwijt kunnen, en dat ze andere manieren moeten zoeken om hun verhaal te vertellen.

“Betekent deze ontwikkeling een verlies aan creatief talent voor de Indiase filmindustrie?”

Een huidige trend is dat veel korte films worden aangeboden via YouTube of filmfestivals buiten India. Jonge filmmakers die hun talent willen tonen hebben niets te vrezen van een filmkeuring als ze een sluiproute nemen en hun werk via YouTube beschikbaar stellen. Hier zijn vooralsnog geen strenge regels aan verbonden. Daarnaast biedt het kanaal de mogelijkheid om een film aan een wereldwijd publiek te tonen. Het geeft jong talent een kans om ontdekt te worden. Maar betekent deze ontwikkeling een verlies aan creatief talent voor de Indiase filmindustrie, of is het juist een nieuwe vijver van talent waar producenten in kunnen vissen?

Ervaren filmmakers kunnen ervoor kiezen om binnen de Indiase cinema het commerciële pad te blijven bewandelen. Maar op het moment dat zij zich in hun vrijheid beperkt voelen zullen zij een keuze moeten maken. Wat is belangrijker? Hun creativiteit, het script dat ze in handen hebben, de boodschap die ze willen uitdragen? Of het commerciële belang en de eigen reputatie? En dat is nog maar het begin van een lange lijst moeilijke vragen. Ik kijk in ieder geval met veel plezier uit naar de toekomst van de Indiase film.

Related

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *