FilmIndia Blog

LGBT-boegbeeld tegen wil en dank

Aligarh, still IV

LGBT-boegbeeld tegen wil en dank
Tekst: Hamide Dogan

Homoseksualiteit is en blijft een groot taboe in de Indiase samenleving. Ook de Indiase filmindustrie gaat niet altijd even verfijnd mee het thema om – als de kwestie al niet ontkend wordt. De meeste homoseksuele of transseksuele personages in een Bollywood-film zijn karikaturen. Filmmakers komen niet verder dan het cliché van de komische, vrolijke ‘queer’, en dat is dan nog in het gunstige geval. Vaak worden homo’s en transseksuelen bovendien geportretteerd als slechteriken, die de held van het juiste pad af willen houden. Toch komen er af en toe films uit die deze stereotiepe beelden overstijgen. Een ervan is Aligarh, die op het Indian Film Festival The Hague wordt vertoond.

Aligarh, geregisseerd door Hansal Mehta, is gebaseerd op het waargebeurde verhaal van een oudere professor, dr. Ramchandra Siras, taalwetenschapper aan de universiteit van Aligarh. Om de eenzaamheid te verdrijven, neemt hij op een avond een riksjarijder mee naar huis. Plots vallen twee hem onbekende mannen Siras’ huis binnen, met een draaiende camera, om de twee mannen te filmen terwijl ze seks met elkaar hebben. De professor wordt vervolgens geschorst vanwege homoseksuele handelingen. Het is het jaar 2010 en wetsartikel 377, dat homoseksualiteit strafbaar stelt, was een jaar eerder afgeschaft. Dr. Siras wordt het middelpunt van een ware heksenjacht, al wordt hij ook gesteund door enkelingen, en vinden er demonstraties plaats van mensen die zich verzetten tegen zijn schorsing. In een rechtszaak tegen de universiteit vecht de professor zijn schorsing aan. Dr. Siras is een bescheiden en gevoelige man die met toewijding lesgeeft aan de universiteit, en zich heel ongemakkelijk voelt omdat hij vanwege zijn uitzonderlijke situatie ineens in de spotlights staat. Hij wil geen activist zijn en heeft ook moeite met het label ‘homo’. ‘Waarom is iedereen zo geobsedeerd door de vraag wie elkaars geliefden zijn? Probeer de liefde zelf toch te begrijpen,’ zegt hij ergens in de film.

Een jonge journalist, Deepu, gespeeld door een in India bekende acteur, Rajkummar Rao, benadert het verhaal vanuit een andere invalshoek, namelijk dat de privacy van een burger is geschonden zonder dat de daders hiervoor gestraft zijn. Tussen de jonge journalist en de oudere professor ontstaat een vriendschap. De acteur Manoj Bajpayee, die de professor speelt, is heel geloofwaardig. Hij weet de stille pijn van dr. Siras goed uit te beelden. Zo is er een prachtige scène waarin hij in zijn eentje op zijn kamer naar Indiase filmmuziek luistert, die je niet onberoerd laat. De emoties glijden over zijn gezicht.

Aligarh komt uit in een periode waarin in India zeer conservatieve krachten heersen. Sociale acceptatie van de LGBT-gemeenschap is ver te zoeken. Er is weinig politieke wil om homoseksuele handelingen uit het strafwetboek te halen, en holebi’s worden weer omwille van artikel 377 opgepakt. Dat maakt de boodschap van Aligarh – homoseksuelen dienen beschermd te worden door de wet, en hun rechten moeten door de rechtbank worden erkend –  des te belangrijker.

Ondanks zijn grote belang voor de LGBT-gemeenschap in India, doe je Aligarh echter tekort door hem slechts vanuit één invalshoek te benaderen. In feite doet het er helemaal niet toe dat Siras homoseksueel is. Hij is een man die onrecht wordt aangedaan, en je leeft met hem mee om wat er daarna met hem gebeurt.

De regisseur Hansal Mehta zei in een interview met Shelly Walia voor Quartz India: ‘Voor mij is het thema niet homoseksualiteit, maar de mens. Het verhaal sprak me aan omdat het een persoonlijk verhaal is. Ik zag de mogelijkheid om een persoonlijke geschiedenis te vertellen. En juist dat persoonlijke is wat je de film in trekt. Films gaan over mensen, en niet over kwesties. Die kwesties zijn wel deel van dat persoonlijke pad. Ze beïnvloeden dit eigen pad, en scheppen ook een bepaalde sfeer eromheen. Ze zorgen zowel voor de weg zelf als voor de obstakels op die weg. Voor mij ging het om het personage: een Marathi professor in Aligarh, die vanwege zijn seksuele voorkeur opgejaagd wordt door een conservatief systeem, binnen een homofobe maatschappij. Dus het gaat over de persoon, zijn verlangens, zijn liefde. Dat is het, meer niet. Binnen dat kader is homoseksualiteit zijn eigen, persoonlijke keuze. Het is zijn seksualiteit, wat hij in zijn eigen slaapkamer met wederzijdse instemming doet met een andere volwassene, dat is zíjn leven. Waar de film over gaat, is dat iemand besloot zich te bemoeien met een ander zijn privéleven. En daarmee heeft hij het leven van die persoon kapot gemaakt.’

De film staat als kunstwerk op zichzelf, maar de maatschappelijke dimensie ervan  is in India relevant en moeilijk te negeren. Het verhaal van dr. Siras is immers echt gebeurd. En artikel 377 bestaat.

Dit artikel uit het Indiase Wetboek van Strafrecht luidt: ‘Eenieder die vrijwillig vleselijke gemeenschap tegen de natuurlijke orde in heeft met een man, vrouw of dier, zal gestraft worden met gevangenschap van ten hoogste tien jaar en een boete.’

Het is een meer dan honderdvijftig jaar oud wetsartikel uit de Britse koloniale tijd. Ook de Indiase filmcensuurraad, bedoeld om verspreiding van nationalistische propaganda in eigen taal en verlangen naar onafhankelijkheid tegen te gaan, is een overblijfsel uit het koloniale tijdperk. De rechtszaak in Aligarh heeft de afschaffing van dit wetsartikel als inzet. Nog voor het verschijnen van de film ontstond er een rel. De film mocht niet opgenomen worden in de stad Aligarh, waardoor de makers genoodzaakt waren om uit te wijken naar een andere locatie. Na voltooiing bemoeide de censuurraad zich ermee: bepaalde seksueel getinte scenes moesten uit de film worden geknipt, en de trailer van Aligarh kreeg de strengst mogelijke filmkeuring, die voor 18+. En dat terwijl er in de trailer geen enkele expliciete scène  voorkomt.

Sinds de legalisering van homoseksualiteit in 2009 was er veel veranderd in de Indiase samenleving. Er was een nieuwe openheid ontstaan in het overigens nog altijd zeer conservatieve land. In grote steden werden Gay Parades gehouden, velen kwamen uit de kast, omdat zij niet langer hoefden te vrezen voor strafrechtelijke vervolging. Ook het lastig vallen en afpersen door de politie van homo’s was minder geworden.

Sinds het herstel van artikel 377 in 2013 leeft de LGBT-gemeenschap echter weer in onzekerheid. Een film als Aligarh wordt dan ook niet voor niets gekoesterd, zowel door filmliefhebbers als door de LGBT-gemeenschap.

Related

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *