FilmIndia Blog

Sairat: Liefde onder een dodelijk systeem

Sairat_header

Liefde onder een dodelijk systeem

Tekst: Gülhan Demirci

Sairat van regisseur Nagraj Manjule is een modern liefdesverhaal dat zich afspeelt in het huidige India. Helaas lopen niet alle liefdesverhalen goed af. Zeker niet als er strenge regels bestaan, die bepalen waaraan een liefde moet voldoen; als je kaste of je sekse bepalen wie je mag liefhebben, en wanneer.

In Sairat wordt Parshya, een slimme, knappe visserszoon, tot over zijn oren verliefd op Archie, de dochter van een rijke en belangrijke familie uit het dorp. Archie is niet het lieflijke meisje dat we kennen uit vele Bollywood-films, het meisje dat gedwee afwacht totdat ze veroverd wordt. Ze is een stoere jonge vrouw die niet op haar mondje gevallen is. De meeste jongens in het dorp zijn een beetje bang voor deze onverschrokken dame, maar Parshya niet. Hij grijpt elke mogelijkheid aan om in de buurt van Archie te komen. Maar het is uiteindelijk Archie die de eerste stap zet. De geliefden ontmoeten elkaar een tijd lang in het geheim. Samen schommelend, rennend tussen het rietsuiker en elkaar lieve woordjes toefluisterend door de telefoon, fantaseren ze over een toekomst samen. Deze idylle slaat om in een nachtmerrie als de vader van Archie hun romance ontdekt. Hij zet al z’n macht in om de geliefden van elkaar te scheiden. Hij laat Parshya en zijn vrienden mishandelen en arresteren op beschuldiging van verkrachting.  Ook nu weer laat Archie zich niks zeggen. Ze kiest voor Parshya en slaat samen met hem op de vlucht. Met niet veel meer bezittingen dan de kleren die ze dragen belanden Archie en Parshya uiteindelijk in een sloppenwijk in de grote stad.

“Geschonden eer blijft voor reactionaire mannen zwaarder wegen dan het geluk van hun kinderen”

De romantiek van de eerste helft van de film, waarin de kleuren nog warm zijn en de hoofdpersonen een prachtige toekomst tegemoet lijken te gaan, verdwijnt, en maakt plaats voor de harde realiteit van het overleven in de sloppenwijken. In deze nieuwe wereld weten Archie en Parshya zich uiteindelijk ook te redden. Echte liefde overwint alles, ook het leven naast een open riool.  Maar zodra de oude wereld weer bij Archie en Parshya op de stoep staat, slaat het onheil toe. Geschonden eer blijft voor reactionaire mannen zwaarder wegen dan het geluk van hun kinderen.

Anti- Bollywood
Sairat neemt je in eerste instantie mee in de sprookjeswereld van Bollywood, waar verliefde blikken overheersen, geliefden in slow motion dansen en vrienden elkaar door dik en dun steunen. Om je vervolgens keihard te confronteren met de realiteit.  Je zou Sairat zelfs een anti-Bollywood film kunnen noemen.

Sairat is een low-budget film uit de westelijke staat Maharashtra, waarin de regionale taal Maharati wordt gesproken. De gehele cast van de film bestaat uit onbekende acteurs. De hoofdrolspelers hebben zelfs nog nooit eerder in een film gespeeld, ze werden min of meer op straat ontdekt. Anders dan in de gemiddelde Indiase film is de heldin van de film niet het soort vrouw dat zich door een man laat leiden. Archie is een stoere vrouw die ‘als een man’ op een motor naar school rijdt en de tractor bestuurt op het uitgestrekte landgoed van haar familie. Ze laat zich door niks en niemand iets zeggen. Bovendien voldoet de actrice die Archie speelt, Rinku Rajguru, in veler ogen niet aan het geijkte schoonheidsideaal van de Indiase jonge vrouw. Ondanks dit alles werd Sairat een grote hit in India.

In Maharashtra rouleerde de film maandenlang van ‘s ochtends vroeg tot ‘s avonds laat in de bioscopen, en was elke voorstelling uitverkocht.  Buiten de regio werd de film met Engelse ondertiteling vertoond en er zijn plannen voor remakes van de film in de verschillende Indiase talen. Het is de populairste Maharastra film tot nu toe, met een opbrengst van meer dan €12 miljoen . Ook buiten India was het enthousiasme groot: Op het Internationaal Filmfestival van Berlijn kreeg Sairat een staande ovatie.

“Discriminatie en onrecht is een dagelijkse realiteit waar je niet om heen kunt”

Kastenstelsel en eermoordzaken
Regisseur Nagraj Manjule, zelf een ‘dalit’ (iemand uit de laagste kaste, vroeger de onaanraakbaren genoemd) klaagt het Indiase kastenstelsel aan via een tragisch liefdesverhaal. Al in zijn debuutfilm Fandry (2013) is het kastensysteem, en het onrecht dat daaruit voort komt, een belangrijke thema. Volgens Nagraj is de kaste nog steeds het fundament van de Indiase samenleving. Discriminatie en onrecht is een dagelijkse realiteit waar je niet om heen kunt. En voor vrouwen geldt dat nog meer dan voor mannen.

De laatste jaren zijn er meer bekende publieke figuren die zich tegen het kastenstelsel uitspreken, zoals superster Amitabh Bachchan. Dalits zijn zichtbaarder in films, en er zijn jonge regisseurs die het kastensysteem thematiseren in films als Chauranga (2014), Court (2014) Masaan (2015) en Anhey Ghore Da Daan (2011). Een van de heftigste, en in het westen bekendste, film die het kastenstelsel en de daaruit voortkomende onderdrukking van vrouwen onverbloemd toont is Bandit Queen (1995).

Het kastenstelsel is een vorm van sociale hiërarchie die is gebaseerd op afkomst en beroep. Officieel is het kastensysteem sinds 1949 verboden, maar vooral op het platteland is het systeem nog volop in werking. De dalits behoren eigenlijk niet tot een kaste, maar vormen een soort buitencategorie: de outcasts, de paria’s van de samenleving. Discriminatie van en geweld tegen dalits is in India de gewoonste zaak van de wereld. Ook het geweld tegen en de onderdrukking van vrouwen is een alledaags verschijnsel.  Niet alleen op het platteland, waar een groot deel van Sairat zich afspeelt, maar ook in de grote steden. Deze problematiek komt in de film duidelijk naar voren. Een dalit die het waagt om in de liefde voor iemand van een hogere kaste te kiezen, moet dit vaak met zijn leven bekopen. Daarvan getuigen de vele eermoordzaken,  die tot op de dag vandaag voorkomen. De eermoorden die de kranten halen zijn enkel de gruwelijkste en meest in het oog springende gevallen. Volgens de officiële statistieken worden er in India jaarlijks ongeveer duizend eermoorden gepleegd, en daarbij  zijn de ongemeldde en onbekende gevallen niet eens meegerekend. Deze eermoorden waren voor Manjule een van de redenen om Sairat te maken.

Opstand der onderdrukten
De vader van Archie roept aan het begin van de film op tot het ‘beheersen van vrouwen’. Maar wat als die vrouwen niet meer beheerst willen worden? Wat als ze gelijkwaardig behandeld willen worden, en daarmee in opstand komen tegen patriarchale overheersing? En wat als ze besluiten dat ze zeggenschap willen hebben over hun eigen leven? Dat zulke besluiten nog steeds tot vreselijke tragedies leiden, laat Manjule zien in Sairat.

“Kan een film, of kunst in het algemeen, helpen een samenleving te veranderen?”

Een jong stel op zoek naar liefde en geluk, ondanks strenge, beperkende, sociale regels: het is een verhaal dat gezien de enorme populariteit van Sairat  nog steeds velen raakt. Of het verhaal ook de dagelijkse werkelijkheid in India zal veranderen blijft de vraag, maar gezien de enorme populariteit van de film heeft deze een gevoelige snaar geraakt. Vele dalits voelen zich eindelijk gehoord en gezien, en voor vele anderen vormt het filmverhaal een bevestiging dat het kastenstelsel een onrechtvaardig systeem is. De discussie is weer eens aangezwengeld.

Kan een film, of kunst in het algemeen, helpen een samenleving te veranderen? Manjule is daar zelf bescheiden over, wat hem betreft is het niet de taak van een kunstenaar. Natuurlijk kan kunst alleen de maatschappij niet veranderen. Daar is meer voor nodig: goede wetten, die ook daadwerkelijk worden geïmplementeerd; politici die beleid maken; activisten en burgers die strijden voor verandering. Maar dat proces begint met het zichtbaar maken van een probleem. En met het geven van een stem aan de onderdrukten; ze te laten zien en horen. Zo wordt de samenleving ervan bewust gemaakt dat er iets moet veranderen.  En daar kan kunst – en zeker zo’n krachtig massamedium als film -wel degelijk een bijdrage aan leveren.

In Sairat is het in ieder geval al verfrissend om eens een sterke jonge vrouw in de hoofdrol te zien van een Indiase film. Want ook die werkelijkheid bestaat.

 

 

 

 

Related

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *