FilmIndia Blog

Westerse verhalen, Indiase mystiek

White-Nights_header

Tekst: Roxane Schreiber

Culturele kruisbestuivingen
Indiase cinema gaat over grenzen heen. Dat blijkt in het bijzonder uit twee films die bij het Indian Film Festival op het programma staan. Carmen en Velutha Rathrikal zijn allebei bewerkingen van bekende werken uit de westerse canon, maar de makers geven een eigen, Indiase draai aan hun bronmateriaal.

Carmen en Mohini
De korte film Carmen van Sara Baur Harding verbindt op inventieve wijze de opera van Georges Bizet met de klassieke Indiase dans Mohiniyattam. Danseres Carmen komt te laat voor de auditie van een toneelstuk. De irritatie van de regisseur maakt tijdens haar elegante en sensuele dansuitvoering echter snel plaats voor fascinatie, en uiteindelijk betovering. Kleine tijdssprongen, veranderingen in sfeer en slow motion suggereren dat hier iets magisch gebeurt. De dans wordt versneden met scènes waarin Carmens vriend – en tevens manager – haar intimideert en beledigt. Deze momenten benadrukken hoe urgent Carmens behoefte aan zelfexpressie is. In de dans hervindt Carmen haar vrijheid; zij laat zich niet kneden en onderdrukken. In een paar minuten weet de film de kern van Bizets opera weer te geven – het conflict tussen een bezitterige man en een vrije vrouw – en te verbinden aan de transformerende elementen van Mohiniyattam, een dans die de vrouwelijke kracht verbeeldt. De naam van deze traditionele dans is afgeleid van Mohini, een tovenares en femme fatale uit de Hindoe-mythologie. Carmen krijgt door het dansen van de Mohiniyattam weer zelfvertrouwen en het besef dat zij zelf verantwoordelijk is voor haar succes. Carmen is, naast een slimme bewerking, ook een voorbeeld van de mondiale allure van de hedendaagse Indiase cinema. Vurige flamencomuziek en -zang begeleiden de dans, de regisseur en een deel van de cast zijn Amerikaans.

Witte Nachten
Met Velutha Rathrikal brengt regisseur Razi Muhammed een ode aan Fjodor Dostojevski’s ‘Witte nachten’. De film volgt in grote lijnen het verloop van Dostojevski’s novelle: een gevoelige kunstenaar, Manu, ontmoet ‘s nachts op een afgelegen plek in de natuur een vrouw, Chelli. Hij komt regelmatig op deze rustgevende locatie. Zij wacht hier op haar geliefde, met wie ze na een jaar weer verenigd zal worden. Ondanks de verschillende achtergronden – Manu komt uit de stad en Chelli woont in een boerengemeenschap – is er een duidelijke klik. De daaropvolgende nachten blijven Manu en Chelli elkaar ontmoeten. Ze vertellen elkaar verhalen en delen hun gedachten en gevoelens. Zo groeien ze steeds meer naar elkaar toe. Maar dan duikt de Chelli’s geliefde op, en daarmee ook het voor de Indiase cinema zo bekende dilemma: Kiest Chelli voor de grillige geliefde, of voor de trouwe Manu?

Traditie vs Moderniteit
Interessant is dat de geliefde in Velutha Rathrikal, anders dan in Dostojevski’s novelle, geen man is, maar een vrouw. Jyothi en Chelli hebben een diepe band en een gepassioneerde, speelse relatie, die niet getolereerd wordt door hun omgeving. Een openlijke verhouding is niet mogelijk en door de jaren heen zijn ze gedwongen elkaar in het geheim te ontmoeten. Dostojevski’s verhaal wordt op deze manier een vehikel om frictie tussen tradities en moderniteit in beeld te brengen. Ook het verschil tussen stad en platteland wordt breed uitgemeten. Zoals Manu zegt: “Er schijnt een andere zon in de stad dan op het land.” Manu reist rond en heeft een Facebook-account, Chelli komt het dorp nauwelijks uit en wordt wagenziek in voertuigen. Manu’s vorige vriendin had verschillende affaires, waarvan hij op de hoogte was; Chelli werd uitgehuwelijkt door haar familie. In Velutha Rathrikal is ook aandacht voor de stammencultuur in India, en het verdwijnen daarvan. Traditionele zang en dans krijgen de ruimte en worden getoond als nauw verbonden met het leven op het platteland. Zingen tijdens een autoritje is een manier om de traditionele liedjes te behouden en door te geven. Chelli’s dochtertje leert op school een andere taal dan die ze met haar moeder spreekt, wat voor haar verwarring schept. Net als in Carmen speelt spiritualiteit een rol, hier in de vorm van geheimzinnige natuurlijke manifestaties, zoals plots opduikende bloemen. Door de toevoeging van dit soort elementen is Velutha Rathrikal een volwaardige Indiase adaptatie van ‘Witte nachten’ geworden.

Mystieke lading
Zowel Carmen als Velutha Rathrikal verbinden westerse werken op succesvolle wijze aan de Indiase cultuur, door specifieke Indiase tradities en spiritualiteit in de verhalen te verweven. In Carmen gebeurt dit door de integratie van traditionele dans, in Velutha Rathrikal treden de tradities van de stammencultuur op de voorgrond en spreekt de natuur tot de personages. Door deze verweving krijgen bekende westerse verhalen een mystieke lading, typisch voor de Indiase cultuur.

Related

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *